Το βίντεο από το 1ο Νηπιαγωγείο Άνω Λιοσίων, στο οποίο εκπαιδευτικός ακούγεταια να φωνάζει σε παιδιά και να λέει «θα σας κόψω τα χέρια», προκαλεί εύλογα αποτροπιασμό. Η εικόνα μιας νηπιαγωγού να χάνει την ψυχραιμία της και να απευθύνεται με αυτόν τον τρόπο σε μικρά παιδιά δεν μπορεί να θεωρηθεί ούτε φυσιολογική ούτε αποδεκτή. Η ευθύνη ενός εκπαιδευτικού απέναντι στους μαθητές του είναι δεδομένη κι η συμπεριφορά του οφείλει να ανταποκρίνεται στον παιδαγωγικό ρόλο που έχει αναλάβει.
Ωστόσο, η αναγνώριση αυτής της ευθύνης δεν σημαίνει ότι η συζήτηση πρέπει να εξαντληθεί στην καταδίκη ενός προσώπου. Ούτε ότι ένα βίντεο λίγων λεπτών, όσο αποκαλυπτικό κι αν είναι ως προς όσα καταγράφει, αρκεί από μόνο του για να αποδώσει το σύνολο των ευθυνών και να εξηγήσει τις συνθήκες μέσα στις οποίες εκτυλίχθηκε ένα περιστατικό. Η καταδίκη μιας συμπεριφοράς δεν αποκλείει την ανάγκη να κατανοήσουμε τις συνθήκες που προηγήθηκαν. Και η κατανόηση των συνθηκών δεν συνιστά, σε καμία περίπτωση, συγχωροχάρτι.
Για όσους γνωρίζουν την καθημερινότητα των σχολείων ειδικά στα Άνω Λιόσια και το Ζεφύρι, η συζήτηση γύρω από το περιστατικό δεν μπορεί να αποκοπεί από το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν ορισμένες σχολικές μονάδες. Οι εκπαιδευτικοί δεν εργάζονται σε ένα κοινωνικό κενό. Βρίσκονται καθημερινά σε χώρους όπου συναντώνται διαφορετικές κοινωνικές πραγματικότητες, οικογενειακές συνθήκες, αντιλήψεις και συμπεριφορές. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, καλούνται να διαχειριστούν εντάσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ το στενό πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Στα Άνω Λιόσια, όπως και σε άλλες περιοχές του Δήμου Φυλής, η συνύπαρξη μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων δεν είναι αρμονική. Δεν θα μπορούσε, για πολλούς λόγους να είναι. Υπάρχουν ζητήματα που έχουν απασχολήσει επανειλημμένα την τοπική κοινωνία, από τις σχέσεις μεταξύ κατοίκων μέχρι περιστατικά παραβατικότητας και φθορών σε δημόσιους χώρους. Φυσικα η αναφορά σε αυτά τα προβλήματα απαιτεί ακρίβεια: δεν είναι δυνατόν να αποδίδονται συλλογικά σε μια ολόκληρη πληθυσμιακή ομάδα συμπεριφορές που αφορούν συγκεκριμένα πρόσωπα. Οι Ρομά, όπως κάθε κοινότητα, δεν αποτελούν ένα ενιαίο σύνολο με κοινή συμπεριφορά ή κοινές ευθύνες και θα ήταν λάθος να το βλέπουμε έτσι.
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποσιωπώνται υπαρκτά προβλήματα ή να παραγνωρίζονται οι δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζουν, εν προκειμένω, οι εκπαιδευτικοί καιι οι υπόλοιποι εργαζόμενοι σε συγκεκριμένα σχολικά περιβάλλοντα. Σημαίνει ότι τα περιστατικά πρέπει να εξετάζονται με βάση τα πραγματικά τους δεδομένα και όχι μέσα από γενικεύσεις.
Για παράδειγμα, ένα από τα ζητήματα που σχολιάστηκαν μετά τη δημοσιοποίηση του βίντεο ήταν η παρουσία ενός αυτοκινήτου μέσα στον σχολικό χώρο, το οποίο σύμφωνα με πληροφορίες ανήκει στην εκπαιδευτικό που πρωταγωνίστησε στο συμβάν. Η είσοδος και η στάθμευση οχημάτων σε σχολικές αυλές υπόκεινται σε κανόνες και περιορισμούς, με βασικό γνώμονα την ασφάλεια των μαθητών. Επομένως, είναι εύλογο να ζητούνται εξηγήσεις για τις συνθήκες υπό τις οποίες βρέθηκε το συγκεκριμένο όχημα στο σημείο.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια άλλη πλευρά που αξίζει να εξεταστεί. Πόσοι από όσους σχολίασαν την εικόνα γνωρίζουν αν και σε ποιον βαθμό έχουν υπάρξει στο παρελθόν περιστατικά φθορών ή βανδαλισμών σε οχήματα εκπαιδευτικών; Πόσοι γνωρίζουν τι έχει συμβεί κατά καιρούς στο συγκεκριμένο νηπιαγωγείο, αλλά και σε γειτονικά σχολικά συγκροτήματα; Και, κυρίως, τι μέτρα έχουν ληφθεί για την προστασία των σχολικών εγκαταστάσεων και των ανθρώπων που εργάζονται σε αυτές;
Εφόσον υπάρχουν καταγεγραμμένα περιστατικά φθορών, απειλών ή άλλων παραβατικών ενεργειών, οφείλουν να αναδειχθούν με συγκεκριμένα στοιχεία. Όχι για να δικαιολογηθεί εκ των υστέρων η συμπεριφορά οποιουδήποτε εκπαιδευτικού, αλλά για να αποτυπωθεί πληρέστερα το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να εργαστεί.
Γιατί η ασφάλεια ενός σχολείου δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Αφορά και τους εκπαιδευτικούς, τους εργαζομένους και τις οικογένειες που κινούνται καθημερινά στον χώρο. Και η διασφάλισή της αποτελεί ευθύνη της Πολιτείας, της εκπαιδευτικής διοίκησης και των αρμόδιων αρχών.
Η πίεση δεν καταργεί την ευθύνη.
Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε δύο ζητήματα που συχνά συγχέονται στον δημόσιο διάλογο: την αξιολόγηση μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς και την εξέταση των συνθηκών που μπορεί να συνέβαλαν σε αυτήν.
Μια έμπειρη εκπαιδευτικός δεν παύει να έχει ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται την τάξη της. Η κόπωση, η πίεση, οι δύσκολες συνθήκες εργασίας ή ενδεχόμενα προβλήματα με το περιβάλλον του σχολείου δεν αναιρούν την υποχρέωση προστασίας των παιδιών. Αντιθέτως, καθιστούν ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη ύπαρξης μηχανισμών υποστήριξης, επιμόρφωσης και έγκαιρης παρέμβασης.
Ταυτόχρονα, όμως, η συζήτηση για την εκπαιδευτική συμπεριφορά δεν μπορεί να περιορίζεται στην ατομική ευθύνη, σαν να εξαρτάται η λειτουργία ενός σχολείου αποκλειστικά από την ψυχραιμία και τις αντοχές ενός ανθρώπου. Οι συνθήκες εργασίας, η επάρκεια του προσωπικού, η υποστήριξη από τις αρμόδιες υπηρεσίες, η συνεργασία με τις οικογένειες και η ασφάλεια των σχολικών χώρων αποτελούν σημαντικές παραμέτρους της καθημερινότητας ενός σχολείου.
Αν θέλουμε, λοιπόν, να αντιμετωπίσουμε ουσιαστικά τέτοια περιστατικά, οφείλουμε να εξετάσουμε όχι μόνο τι συνέβη μπροστά στην κάμερα, αλλά και τι είχε προηγηθεί, ποια ήταν η κατάσταση μέσα στην τάξη, αν είχαν καταγραφεί ανάλογα συμβάντα και αν υπήρχε υποστήριξη για τη διαχείρισή τους. Αυτά είναι ερωτήματα που απαιτούν απαντήσεις από τους αρμόδιους και όχι εικασίες από όσους παρακολουθούν ένα βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η δημοσιοποίηση ενός τέτοιου περιστατικού δημιουργεί αναπόφευκτα έντονα συναισθήματα. Όταν στο επίκεντρο βρίσκονται μικρά παιδιά, η κοινωνική ευαισθησία είναι αυξημένη και δικαιολογημένα. Η προστασία τους πρέπει να αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η δημόσια συζήτηση πρέπει να μετατρέπεται σε διαδικασία άμεσης ηθικής καταδίκης, πριν αποσαφηνιστούν όλες οι κρίσιμες παράμετροι.
Η δημοσιογραφική και κοινωνική ευθύνη είναι να φωτίζονται όλες οι πλευρές μιας υπόθεσης, χωρίς να υποβαθμίζεται η σοβαρότητα όσων καταγράφονται και χωρίς να αποδίδονται ευθύνες που δεν έχουν τεκμηριωθεί.
Για το 1ο Νηπιαγωγείο Άνω Λιοσίων, το ζητούμενο δεν είναι να επιλέξουμε εκ των προτέρων ένα στρατόπεδο. Είναι να διαπιστωθεί τι ακριβώς συνέβη, να αξιολογηθεί η συμπεριφορά της εκπαιδευτικού, να ακουστούν οι εμπλεκόμενοι και να εξεταστούν οι συνθήκες λειτουργίας της σχολικής μονάδας. Αν υπήρξαν περιστατικά βανδαλισμών, απειλών ή άλλων προβλημάτων, αυτά πρέπει να καταγραφούν και να αντιμετωπιστούν. Αν υπήρξαν παραλείψεις στη διαχείριση του περιστατικού, πρέπει επίσης να αποδοθούν οι αντίστοιχες ευθύνες.
Κανένα παιδί δεν πρέπει να γίνεται αποδέκτης εκφοβιστικής ή απειλητικής συμπεριφοράς. Κανένας εκπαιδευτικός, από την άλλη, δεν θα έπρεπε να καλείται να διαχειριστεί μόνος του καταστάσεις που απαιτούν θεσμική υποστήριξη και ουσιαστική παρέμβαση. Η ουσία δεν βρίσκεται στην άκριτη υπεράσπιση της εκπαιδευτικού ούτε στην ισοπεδωτική καταδίκη της. Βρίσκεται στην πλήρη διερεύνηση του περιστατικού και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που ενδεχομένως το περιβάλλουν.
Γιατί, αν μείνουμε μόνο στα τέσσερα λεπτά του βίντεο, μπορεί να καταλήξουμε σε μια εύκολη ετυμηγορία. Δεν θα έχουμε, όμως, κατ’ ανάγκην κατανοήσει τι συμβαίνει μέσα σε ένα σχολείο των Άνω Λιοσίων και ούτε θα έχουμε κάνει το παραμικρό για να αποτρέψουμε το επόμενο αντίστοιχο περιστατικό.
